Rakım yükseldikçe oksijen oranı düşer. Yani motorunuza giren hava da azalır. Motor çalışma prensibinde hava karışımı da bir etken olduğu için az emilen hava aracılığı ile motorunuzun performansı düşer. Özellikle efsane tırmanma yarışı olan Pikes peak yarışlarında işin en zevkli kısmı budur.

Performansı düşen motor yakıtı da az yakacaktır ama bu sürücünün inisiyatifi ile değişebilir. Yani teorik olarak rakım yükseldikçe yakıt tüketimi de düşer ama performansı düşen aracı daha da zorlayıp fazla devir çeviren sürücü daha da fazla yaktıracaktır haliyle arabaya.

(bkz: Rakım seviyesinin yakıt tüketimine etkisi)
Bilindiği üzere atmosfer basıncı deniz seviyesinden yukarı yükseldikçe azalır, dolayısıyla azalan basınçla doğru orantılı olarak havadaki oksijen oranı da azalır (insanların dağa, yaylaya çıktıklarında "oksijen çarptı" dedikleri durum aslında kan dolaşımına oksijenin yetersiz gelmesidir, neyse...).

Yukarıda bahsedildiği gibi rakım yükseldikçe oksijen oranı düştüğü için motordaki yanma verimi düşer. Hatta belki başınıza gelmiştir; dağ başına aracınızla çıkmaya çalışırken motorun su kaynatması sonucu, yani hararetten dolayı yarı yolda kalmışsınızdır. Bunun sebebi motorun performansının düşmesi, bu yüzden düşük vites-yüksek devirle seyir, motorun devrine göre yeterince soğutulaması (çünkü o bayırda hızlanamadığınız için motora hava akımı da azalıyor) vs. Böylece oksijen miktarının yetersizliği hem yanma verimini hemde soğutma verimini doğrudan etkiler.

Bütün içten yanmalı motorları etkileyen bir durum olsa da bundan en çok atmosferik motorlar mağdur olur.

Tavsiye: Buradan çıkacak sonuç, eğer aracınızı maksimum performansını merak ediyorsanız gece yola çıkın. Lastiklerin tutunma performansı hariç her türlü daha avantajlıdır 😉
özellikle atmosferik motorlarda daha belirgin görülen bu etki şöyle açıklanabilir:

yeryüzünden yukarıya, atmosferin üst katmanlarına doğru çıkıldıkça havadaki oksijen yoğunluğu azalır. deniz seviyesinde nominal motor gücü 100 ps olarak ölçülmüş atmosferik motorlu bir araçla çıkacağınız her 100 metrede bir aracınızın motor gücü %30'a kadar varan oranda düşer. yani deniz seviyesinden 100 metre yukarı çıktığınızda 100 ps'lik motorunuz hava konsantresi düşük bir yakıt hava karışımı yüzünden en fazla 70 ps güç çıkarabilir.

turboşarj, işte burada yakıt hava karışımına girecek birim hacimdeki havanın basıncını artırmak suretiyle yoğunluğunu artırarak motorun yüksek rakımda çekişten düşmesini önlemektedir.

eksi üzerine gelen edit: yukarıdaki bilgiyi doğrudan mobil oil'in 1991'de motor dinamiği ile ilgili yazılmış bir kitabından aktardım.

eksi üzerine ikinci edit: bilgiyi kitaptan aktardım kardeşim, arka tamponumdan uydurmadım. adres de vereyim, o kitap marmara üniversitesi kütüphanesinde bulunuyor, açın okuyun. doğru olabilir, yanlış olabilir, yanlışsa beni düzeltirsiniz, yanılabilirim, ben mükemmel biri değilim ama siz de kendinizi çok mükemmel zannedip, "çokcahilsiniz" deyip kaçmayın işin içinden.

merak etmeyin. yüksekliğe bağlı olarak güçten çekişten düşmenin motorun yakıt tipine, hava emiş şekline (atmosferik mi cebri doldurma mı), hava-yol koşullarına bağlı olduğunu ben de biliyorum.
Yükseklik arttıkça atmosferdeki oksijen azalıyor ha, belirteyim de dayak yemeyeyim. Yalnız her yüz metrede yüzde otuz güç kaybediyorsa bir motor vay halimize. Zira yaşadığım yer 1100 metre, aracım atmosferik 80 beygir :)
(bkz: Otopark.com-Ankara Havasi Videosu)
Ah be otopark keske o gunlerdeki gibi kalsaydin.
Bazı yazarların okuduklarını aktarmada sıkıntı yaşadığını da ortaya çıkaran durum. Halbuki okuduğunu gayet güzel çevirmişsin motor gücü %30'a "kadar" düşer diye. Lakin üzerinde düşünmeyip yuvarlayıp "direk %30 düşer, 100 beygirlik araba olur 70 beygirlik" diye bir kanıya varmışsın. Okuduğun bilginin doğruluk payı olabilir; fakat bu bilgi hangi koşullara dayanarak yapıldı (sıcaklık/nem), hangi teknolojilerin bulunduğu motorlarda test edildi, motor hacmi ne, karburatörlü mü dizel mi vs... sorularını sormazsan yalaşap bir tespitle buraya gelirsin üstüne "eksilediniz ama ben 1991 mobil 1 kitapçığından okudum taam mı" diye hayıflanırsın.

cık cık cık
motor gücü deniz seviyesinde ölçüldüğü için rakım artıkça doğal olarak düşüş gösterecektir
bunlar da ilginizi çekebilir